Sầu riêng Việt Nam mở thêm thị trường tỉ dân mới

Đa dạng hóa thị trường sầu riêng xuất khẩu

Trong vòng 5 năm trở lại đây, sầu riêng vụt sáng trở thành ngành hàng trị giá tỉ USD. Theo thống kê, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng năm 2021 mới chỉ đạt 178 triệu USD thì đến năm 2022 đã tăng lên 421 triệu USD; 2023 bùng nổ lên 2,24 tỉ USD, năm 2024 tăng lên 3,21 tỉ USD. Chưa dừng lại ở đó, xuất khẩu sầu riêng tiếp tục mang về khoảng 4 tỉ USD trong năm 2025 và năm nay dự kiến sẽ tăng lên xấp xỉ 5 tỉ USD. Tuy nhiên, thực tế sản xuất sầu riêng cũng ghi nhận điều đáng lo ngại là cung đang vượt cầu. Thị trường Trung Quốc đại lục hiện vẫn đang là nơi tiêu thụ sầu riêng lớn nhất của VN với thị phần lên đến 87%, Đài Loan đứng thứ 2 nhưng chỉ chiếm trên dưới 3%, các thị trường khác như Mỹ cũng chỉ chiếm 1,84% với kim ngạch cả năm dự kiến chưa đến 50 triệu USD. Theo lãnh đạo Hiệp hội Rau quả VN (Vinafruit), thời gian gần đây sầu riêng giảm giá mạnh, nhiều chủng loại phải đẩy bán tại thị trường nội địa. Điều này đang đặt ra cho ngành sầu riêng vấn đề cấp thiết là phải mở rộng thêm thị trường xuất khẩu để tìm đầu ra mới.

Ảnh: Đào Ngọc Thạch

Và như nắng hạn gặp mưa, ngành sầu riêng VN vừa đón nhận tin vui khi Ấn Độ chính thức mở cửa thị trường cho sầu riêng tươi của VN. Theo đó, Chính phủ Ấn Độ đã ban hành Lệnh sửa đổi lần thứ 5 năm 2026 đối với Quy định kiểm dịch thực vật nhập khẩu và VN được bổ sung vào danh sách các quốc gia xuất khẩu sầu riêng tươi sang nước này. Đáng chú ý hơn, Ấn Độ không yêu cầu khai báo kiểm dịch thực vật bổ sung trên giấy chứng nhận kiểm dịch và cũng không đặt ra điều kiện nhập khẩu đặc biệt đối với sầu riêng VN. Như vậy, cánh cửa thị trường Ấn Độ đối với sầu riêng tươi VN đã chính thức được mở.

Trao đổi với PV Thanh Niên, một lãnh đạo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ NN-MT) cho biết quá trình này đã được chuẩn bị từ trước. Từ tháng 5, phía Ấn Độ đã đưa dự thảo sửa đổi quy định kiểm dịch ra lấy ý kiến. Thời hạn tham vấn kéo dài đến ngày 3.7. Sau đó, phía Ấn Độ chính thức ban hành S.O. 3828(E), và hiện nay văn bản đã chính thức có hiệu lực. "Ấn Độ có hơn 1,4 tỉ dân, tầng lớp trung lưu đang phát triển và nhu cầu đối với thực phẩm nhập khẩu cao cấp ngày càng tăng. Việc tiếp cận được thị trường này tạo thêm một hướng đi cho sầu riêng VN, bên cạnh những thị trường xuất khẩu truyền thống. Với nhóm thị trường tiềm năng (Ấn Độ và Trung Đông), đây là các thị trường mới đang trong giai đoạn khai mở của năm 2026, mục tiêu là tạo đà phân phối bớt áp lực cho thị trường Trung Quốc", vị lãnh đạo này chia sẻ.

VN cần làm gì tiếp theo?

Theo ghi nhận của PV Thanh Niên, thị trường vẫn đang phản ứng khá chậm với diễn biến mới nói trên. Một doanh nghiệp chuyên xuất khẩu sầu riêng tại ĐBSCL phân tích: Điều kiện mà Ấn Độ dành cho sầu riêng VN tương đối thông thoáng, trong đó không yêu cầu khai báo kiểm dịch bổ sung trên giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật và không đưa ra điều kiện nhập khẩu đặc biệt đối với mặt hàng này. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa doanh nghiệp có thể thoải mái đưa hàng sang Ấn Độ mà không cần thủ tục. Sầu riêng xuất khẩu vẫn phải đáp ứng các quy định kiểm dịch, chất lượng, an toàn thực phẩm và thủ tục nhập khẩu thông thường của Ấn Độ. Có thể trong giai đoạn đầu, nhu cầu nhiều khả năng tập trung tại các thành phố lớn thông qua hệ thống bán lẻ cao cấp, cửa hàng trái cây nhập khẩu, nhà hàng, khách sạn và các nền tảng thương mại điện tử.

Trao đổi với PV Thanh Niên, ông Nguyễn Văn Mười, Phó tổng thư ký Vinafruit, lý giải: Thị trường Ấn Động đông dân nhưng thị hiếu và nhu cầu sầu riêng không giống Trung Quốc. Hiện nay, Trung Quốc là nước tiêu thụ gần như 100% sầu riêng của Thái Lan và chiếm phần lớn thị phần xuất khẩu của VN. Ấn Độ đã mở cửa cho sầu riêng Thái Lan từ khá lâu nhưng kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của Thái Lan sang Ấn Độ vẫn còn khá khiêm tốn, thậm chí còn không lọt vào top 5 thị phần. Mặc dù vậy, theo lãnh đạo Vinafruit, chỉ cần Ấn Độ tiêu thụ được vài chục triệu USD cũng góp phần thay đổi cơ cấu thị phần, giúp đa dạng hóa thị trường tiêu thụ, giảm bớt sự lệ thuộc quá lớn vào một thị trường nhất định.

Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cũng thông tin sẽ tiếp tục phối hợp với phía Ấn Độ, các cơ quan liên quan của VN, cơ quan đại diện VN tại Ấn Độ, địa phương và các hiệp hội để hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình triển khai và xử lý những vấn đề phát sinh. Trong thời gian gần đây, cơ cấu xuất khẩu sầu riêng cho thấy VN đang giảm dần sự phụ thuộc thuần túy vào quả tươi, thay vào đó là hệ sinh thái đa dạng bao gồm sầu riêng đông lạnh và mở rộng các tệp khách hàng quốc tế mới ngoài Trung Quốc.

Đại diện một doanh nghiệp ngành rau quả nhận định việc cần làm sắp tới đây của các doanh nghiệp là nghiên cứu thị trường thực tế như: người tiêu dùng Ấn Độ thích loại sầu riêng nào, kích cỡ bao nhiêu, độ chín thế nào, mức giá họ có thể chấp nhận và những khu vực nào có nhóm khách hàng phù hợp. Bài học từ phát triển thị trường xa như Mỹ, Hàn Quốc cho thấy tiềm năng mở rộng tiêu thụ sầu riêng vẫn khả quan nhờ nhu cầu của cộng đồng người châu Á và sự chấp nhận ngày càng tăng của người bản địa đối với các sản phẩm chế biến từ sầu riêng (kem, bánh, sinh tố).

Đối với bài toán logistics, sầu riêng tươi là mặt hàng có thời gian bảo quản hữu hạn. Nếu thời gian vận chuyển dài, chi phí lạnh cao hoặc hệ thống phân phối cuối cùng không đủ tốt, lợi thế về giá của sầu riêng VN có thể nhanh chóng biến mất. Vì vậy, doanh nghiệp phải tính được toàn bộ chuỗi từ vùng nguyên liệu, thu hoạch, đóng gói, bảo quản lạnh, vận chuyển sang Ấn Độ cho đến khi trái sầu riêng xuất hiện tại cửa hàng.